Παχυσαρκία Παιδιών και Εφήβων

Ευαγγελία Χαρμανδάρη, MD, MSc, PhD, MRCP(UK), CCST(UK)
Αν. Καθηγήτρια Παιδιατρικής και Εφηβικής Ενδοκρινολογίας
Τμήμα Ενδοκρινολογίας, Μεταβολισμού και Διαβήτη
Α’ Παιδιατρική Κλινική Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών
Νοσοκομείο Παίδων ‘Η Αγία Σοφία’, Αθήνα
[email protected]

 

Η παχυσαρκία έχει αναδειχθεί σε ένα από τα πιο σημαντικά προβλήματα δημόσιας υγείας του 21ου αιώνα, και ο όρος ‘επιδημία’ χρησιμοποιείται συχνά προκειμένου να περιγράψει την δραματική αύξηση της συχνότητας της παχυσαρκίας. Στην Ελλάδα, το ποσοστό υπερβαρότητας και παχυσαρκίας κατά την παιδική και εφηβική ηλικία υπερβαίνει το 30%. Δεδομένου ότι στη χώρα μας έχουμε περίπου 100,000 γεννήσεις τον χρόνο, σε 18 χρόνια (από την γέννηση μέχρι την ενηλικίωση) θα έχουμε 1,800,000 παιδιά και εφήβους στη χώρα μας. Με βάση αυτά τα δεδομένα, αυτή τη χρονική στιγμή 600,000 παιδιά και έφηβοι (30% του 1,800,000) είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι (1-3).

Η παχυσαρκία στην παιδική και εφηβική ηλικία οδηγεί σε παχυσαρκία κατά την ενήλικη ζωή. Επιπλοκές της παχυσαρκίας περιλαμβάνουν καρδιαγγειακά προβλήματα, υπέρταση, υπερλιπιδαιμία, διαταραχές του ενδοθηλίου, ινσουλινοαντοχή και διαβήτη τύπου 2, και ευθύνονται για ένα σημαντικά υψηλό ποσοστό των δαπανών της δημόσιας υγείας (4-11). H νοσηρότητα και θνησιμότητα που συνοδεύουν την παχυσαρκία στην ενήλικη ζωή συσχετίζονται στενά με τον δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ) στην παιδική και εφηβική ηλικία, καθώς και με το ΔΜΣ στην ενήλικη ζωή. Πρόσφατες προοπτικές μελέτες επιβεβαίωσαν την σημαντική αύξηση της θνησιμότητας με την προοδευτική αύξηση του ΔΜΣ, και έδειξαν ότι ακόμη και μια ήπια αύξηση του ΔΜΣ στην ενήλικη ζωή οδηγεί σε ελάττωση του προσδόκιμου επιβίωσης (8, 9). Επίσης, ο κίνδυνος στεφανιαίας νόσου στην ενήλικη ζωή αυξάνει γραμμικά με αύξηση του ΔΜΣ στην παιδική και εφηβική ηλικία ανεξάρτητα από το ΔΜΣ στην ενήλικη ζωή, και είναι μεγαλύτερος σε άνδρες από ότι σε γυναίκες (10). Τέλος, ο ΔΜΣ κατά την παιδική ηλικία συσχετίζεται πολύ στενά με την πρώιμη θνησιμότητα στην ενήλικη ζωή (11). Οι μελέτες αυτές καταδεικνύουν την σοβαρή επίπτωση που έχει η παχυσαρκία στην υγεία καθώς και στο κόστος της ιατρικής περίθαλψης των πολιτών μιας χώρας. Επίσης, υπογραμμίζουν την ιδιαίτερη σημασία της πρόληψης της παχυσαρκίας κατά την παιδική και εφηβική ηλικία στην βελτίωση της υγείας κατά την ενήλικη ζωή καθώς και στην ελάττωση του κόστους νοσηλείας των πολιτών λόγω των επιπλοκών της παχυσαρκίας.

Οι επιπλοκές της παχυσαρκίας ευθύνονται για ένα σημαντικά υψηλό ποσοστό των  δαπανών της δημόσιας υγείας. Ενδεικτικά, αξίζει να αναφερθεί ότι το κόστος νοσηλείας λόγω επιπλοκών της παχυσαρκίας στις ΗΠΑ αυξήθηκε από 80  δισεκατομμύρια USD τον χρόνο το 2000 σε 150 δισεκατομμύρια USD τον χρόνο το 2010 (12), ενώ το αντίστοιχο κόστος στο Ηνωμένο Βασίλειο αναμένεται να ανέλθει σε 20 δισεκατομμύρια GBP μέχρι το 2030 (13). Αν λάβουμε υπόψη μας την διαφορά στον πληθυσμό μεταξύ της Ελλάδας και των ΗΠΑ, και με δεδομένο ότι έχουμε αντίστοιχα ποσοστά παχυσαρκίας σε παιδιά και εφήβους, αν όλες οι άλλες παράμετροι παραμένουν ίδιες, εκτιμάται ότι το αντίστοιχο κόστος για τη χώρα μας κυμαίνεται από 2,6 έως 5 δισεκατομμύρια Ευρώ το χρόνο. Για τον λόγο αυτό είναι απόλυτα απαραίτητο να δοθεί έμφαση τόσο στην πρόληψη όσο και στην αντιμετώπιση της υπερβαρότητας και παχυσαρκίας κατά την παιδική και εφηβική ηλικία. Αυτός είναι ο μόνος τρόπος να βοηθήσουμε αποτελεσματικά στη βελτίωση της υγείας των πολιτών της χώρας μας κατά την ενήλικη ζωή καθώς και στην ελάττωση του κόστους νοσηλείας τους λόγω των επιπλοκών της παχυσαρκίας (14-17).

 

1

 

 Χάνω Βάρος – Κερδίζω Ζωή

Πρόγραμμα Πρόληψης και Αντιμετώπισης Αυξημένου Βάρους Σώματος κατά την Παιδική και Εφηβική Ηλικία
Α ́ Παιδιατρική Κλινική της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), στο πλαίσιο του επιστημονικού και ερευνητικού της έργου, έχει αναλάβει δράση για την καταπολέμηση της παιδικής παχυσαρκίας στη χώρα μας. Πρόκειται για το Πρόγραμμα με τίτλο: “Ανάπτυξη Εθνικού Συστήματος Πρόληψης και Αντιμετώπισης της Υπερβαρότητας και Παχυσαρκίας κατά την Παιδική και Εφηβική Ηλικία’’, και σύνθημα ‘Χάνω Βάρος – Κερδίζω Ζωή’, το οποίο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΣΠΑ 2007-2013) (MIS 370545). Φορέας Πρότασης είναι το Υπουργείο Υγείας, Φορέας Διαχείρησης είναι ο Ειδικός Λογαριασμός Κονδυλίων Έρευνας (ΕΛΚΕ) του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), και Φορέας Λειτουργίας το Τμήμα Ενδοκρινολογίας, Μεταβολισμού και Διαβήτη της Α’ Παιδιατρικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, Γενικό Νοσοκομείο Παίδων ‘Η Αγία Σοφία’.

Επιστημονική Υπεύθυνη του έργου είναι η κ. Ευαγγελία Χαρμανδάρη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Παιδιατρικής και Εφηβικής Ενδοκρινολογίας (Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ). Μέλη της Επιστημονικής Ομάδας είναι ο κ. Γεώργιος Π. Χρούσος, Καθηγητής Παιδιατρικής (Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ), ο κ. Ιωάννης Μανιός, Αναπληρωτής Καθηγητής Διατροφής και Διαιτολογίας (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο), ο κ. Χρήστος Λιονής, Καθηγητής Γενικής Ιατρικής και Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας (Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Κρήτης), και ο κ. Ανδρέας Μαργιωρής, Καθηγητής Εργαστηριακής Ενδοκρινολογίας (Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Κρήτης).

Το παρόν έργο στοχεύει στην ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου σχεδίου δράσης παρέμβασης για την πρόληψη και αντιμετώπιση της παχυσαρκίας κατά την παιδική και εφηβική ηλικία, λαμβάνοντας υπ΄ όψιν τόσο τις δομές του υπάρχοντος δημοσίου συστήματος υγείας όσο και όλους τους εμπλεκόμενους δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς.

Πιο συγκεκριμένα, οι στόχοι του έργου είναι: 1) να καταγράψει τα ανθρωπομετρικά δεδομένα σε παιδιά και εφήβους που προσέρχονται σε Παιδιάτρους ή Γενικούς Γιατρούς, 2) να καθοδηγήσει με σαφήνεια τους Παιδιάτρους, Γενικούς Γιατρούς και άλλους επιστήμονες υγείας σχετικά με το πώς θα διακινήσουν ένα υπέρβαρο ή παχύσαρκο παιδί, 3) να συντονίσει τους φορείς που εμπλέκονται στην υγεία του παιδιού σχετικά με την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, και 4) να ενημερώσει επιστήμονες υγείας και γονείς, καθώς και όλους τους αρμόδιους φορείς σχετικά με την πρόληψη και αντιμετώπιση της παχυσαρκίας.

Υπάρχουν τρείς βασικοί πυλώνες του έργου. Ο κύριος πυλώνας, που αποτελεί και τον πυρήνα του έργου είναι η ηλεκτρονική διαδικτυακή εφαρμογή, η οποία θα εφαρμοσθεί πανελλαδικά και στοχεύει στην ηλεκτρονική καταγραφή όλων των παιδιών και εφήβων αλλά και στην καθοδήγηση των Παιδιάτρων και Γενικών Γιατρών σχετικά με την αντιμετώπισή τους. Η ανάπτυξη της ηλεκτρονικής αυτής εφαρμογής θα πραγματοποιηθεί για πρώτη φορά στην Ελλάδα, και διαφοροποιεί το Πρόγραμμα αυτό ΕΣΠΑ από όλα τα άλλα προγράμματα που στοχεύουν στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας. Πιο συγκεκριμένα, με τη χρήση Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών, θα προχωρήσουμε στην Ανάπτυξη Ηλεκτρονικής Καρτέλας Ασθενούς (HKA) καθώς και στην Ανάπτυξη Θεραπευτικού Αλγορίθμου. Θα διασφαλίσουμε ασφαλή διαδικτυακή σύνδεση και κρυπτογράφηση των δεδομένων, πρόσβαση από τους Παιδιάτρους και Γενικούς Γιατρούς  σε όλη τη χώρα, και αποθήκευση των δεδομένων σε κεντρικό υπολογιστή, που θα φιλοξενηθεί από την Η.ΔΙ.Κ.Α. (Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση Κοινωνικής Ασφάλισης).

Περιφερειακά της δράσης αυτής βρίσκονται οι δράσεις Επικοινωνίας/Ενημέρωσης Ιατρών και Κοινού και η Μελέτη Αξιολόγησης των παρεμβάσεων σε 1000-1500 παιδιά και εφήβους με αυξημένο βάρος σώματος.

Οι δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης περιλαμβάνουν την εκπαίδευση των Παιδιάτρων και Γενικών Ιατρών σχετικά με τη χρήση της ηλεκτρονικής καρτέλας ασθενούς, την εισαγωγή δεδομένων στη ηλεκτρονική καρτέλα, και την χρήση και κατανόηση του θεραπευτικού αλγορίθμου, την ενημέρωση ιατρών και κοινού σχετικά με το πρόγραμμα ΕΣΠΑ, και την προβολή και προώθηση του Κέντρου για την ανάπτυξη στρατηγικής σχετικά με την πρόληψη και αντιμετώπιση της παχυσαρκίας στην Ελλάδα.

Τέλος, η μελέτη αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας των προτεινόμενων παρεμβάσεων πραγματοποιείται μέσω του Ιατρείου Αντιμετώπισης Αυξημένου Βάρους Σώματος, το οποίο αναπτύχθηκε μέσα στα πλαίσια του Προγράμματος ΕΣΠΑ, και το οποίο λειτουργεί καθημερινά στο Τμήμα Ενδοκρινολογίας, Μεταβολισμού και Διαβήτης της Α’ Παιδιατρικής Κλινικής Πανεπιστημίου Αθηνών στο Νοσοκομείο Παίδων ‘Η Αγία Σοφία’. Το Ιατρείο είναι στελεχωμένο με Ιατρικό προσωπικό, Διατροφολόγο, Καθηγητή Φυσικής Αγωγής και Παιδοψυχολόγο. Μέσα στα επόμενα δύο χρόνια φιλοδοξούμε να αξιολογήσουμε 1000-1500 παιδιά και έφήβους με υπερβαρότητα και παχυσαρκία που θα παραπεμφθούν στο Τμήμα μας. Θα γίνει προσδιορισμός βιοχημικών, ενδοκρινολογικών και γενετικών παραμέτρων, ανάλυση και κοινοποίηση των αποτελεσμάτων, και αναπροσαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με την πρόληψη και αντιμετώπιση της παχυσαρκίας ανάλογα με τα αποτελέσματα.

Ως Επιστημονική Υπεύθυνη και Συντονίστρια του Έργου θα ήθελα να εκφράσω την πεποίθηση ότι το έργο αυτό μπορεί πραγματικά να δώσει λύσεις οριστικές και αποτελεσματικές στο πρόβλημα της παχυσαρκίας στη χώρα μας, και να σας προσκαλέσω να στηρίξετε την προσπάθειά μας με την παραπομπή παιδιών και εφήβων στο Ιατρείο Αντιμετώπισης Αυξημένου Βάρους Σώματος.

Για παραπομπή παιδιών και εφήβων και καθορισμό ραντεβού, παρακαλούμε απευθυνθείτε στο τηλέφωνο 213 2013 666 ή στην ηλεκτρονική διεύθυνση [email protected] Για περισσότερες πληροφορίες, παρακαλούμε, απευθυνθείτε στην ιστοσελίδα www.childhood-obesity.gr

 
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

  1. Hill JO. Understanding and addressing the epidemic of obesity: an energy balance perspective. Endocr Rev. 2006; 27(7): 750-61.
  2. Chiotis D, Krikos X, Tsiftis G, Hatzisymeaon M, Maniati-Christidi M, Dacou-Voutetakis A. Body mass index and prevalence of obesity in subjects of Hellenic origin aged 0-18 years, living in the Athens area. Ann Clin Pediatr Univ Atheniensis 2004; 51:139-154.
  3. Brug J, van Stralen MM, Chinapaw MJ, De Bourdeaudhuij I, Lien N, Bere E, Singh AS, Maes L, Moreno L, Jan N, Kovacs E, Lobstein T, Manios Y, Te Velde SJ. Differences in weight status and energy-balance related behaviours according to ethnic background among adolescents in seven countries in Europe: the ENERGY-project. Pediatr Obes. 2012; 7(5): 399-411.
  4. Fernández-Real JM, Ricart W. Insulin resistance and chronic cardiovascular inflammatory syndrome. Endocr Rev. 2003; 24(3): 278-301.
  5. Speiser PW, Rudolf MCJ, Anhalt Weiss R, Kaufman FR. Metabolic complications of childhood obesity: identifying and mitigating the risk. Diabetes Care. 2008; 31 Suppl 2: S310-6.
  6. Nigro J, Osman N, Dart AM, Little PJ. Insulin resistance and atherosclerosis. Endocr Rev. 2006; 27(3): 242-59.
  7. Tirosh A, Shai I, Afek A, Dubnov-Raz G, Ayalon N, Gordon B, Derazne E, Tzur D, Shamis A, Vinker S, Rudich A. Adolescent BMI trajectory and risk of diabetes versus coronary disease. N Engl J Med. 2011; 364(14): 1315-25.
  8. Adams KF, Schatzkin A, Harris TB, Kipnis V, Mouw T, Ballard-Barbash R, Hollenbeck A, Leitzmann MF. Overweight, obesity, and mortality in a large prospective cohort of persons 50 to 71 years old. N Engl J Med. 2006; 355(8):763-78.
  9. Franks PW, Hanson RL, Knowler WC, Sievers ML, Bennett PH, Looker HC. Childhood obesity, other cardiovascular risk factors, and premature death. N Engl J Med. 2010; 362(6): 485-93.
  10. Twig G, Afek A, Shamiss A, Derazne E, Landau Rabbi M, Tzur D, Gordon B, Tirosh A. Adolescence BMI and Trends in adulthood Mortality: A Study of 2.16 Million Adolescents. J Clin Endocrinol Metab. 2014; [Epub ahead of print].
  11. Baker JL, Olsen LW, Sørensen TI. Childhood body-mass index and the risk of coronary heart disease in adulthood. N Engl J Med. 2007; 357(23):2329-37.
  12. Wang Y, Beydoun MA, Liang L, Caballero B, Kumanyika SK. Will all Americans become overweight or obese? estimating the progression and cost of the US obesity epidemic. Obesity (Silver Spring). 2008; 16(10): 2323-30.
  13. Carter R, Mouralidarane A, Ray S, Soeda J, Oben J. Recent advancements in drug treatment of obesity. Clin Med. 2012; 12(5): 456-60.
  14. Freemark M. Metabolic consequences of obesity and their management. In: Brook’s Clinical Pediatric Endocrinology, Brook CGD, Clayton PE, Brown RS (eds), 5th edition, 2005; pages 419-435.
  15. Spear BA, Barlow SE, Ervin C, Ludwig DS, Saelens BE, Schetzina KE, Taveras EM. Recommendations for treatment of child and adolescent overweight and obesity. Pediatrics. 2007; 120 Suppl 4: S254-88.
  16. Davis MM, Gance-Cleveland B, Hassink S, Johnson R, Paradis G, Resnicow K. Recommendations for prevention of childhood obesity. Pediatrics. 2007; 120 Suppl 4: S229-53.
  17. Barlow SE; Expert Committee. Expert committee recommendations regarding the prevention, assessment, and treatment of child and adolescent overweight and obesity: summary report. Pediatrics. 2007; 120 Suppl 4:S164-92.